17 quốc gia ủng hộ tầm nhìn Kyoto, thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong khoa học
Ngày 4/10/2026, Mỹ cùng 16 quốc gia khác đã ủng hộ Tầm nhìn Kyoto vì một kỷ
nguyên phát triển rực rỡ của khoa học (Kyoto Vision for a Golden Age of Science)
tại Hội nghị thường niên lần thứ 23 của Diễn đàn Khoa học và Công nghệ trong xã
hội (STS Forum), tổ chức tại Kyoto, Nhật Bản. Tuyên bố nhấn mạnh nhu cầu đổi mới
hệ thống nghiên cứu khoa học, khai thác tiềm năng của trí tuệ nhân tạo tiên tiến
và đầu tư phát triển nhân lực nhằm đẩy nhanh quá trình khám phá khoa học.
Nguồn: sciencebusiness.net/
Đổi mới cách thức tổ chức
và tài trợ nghiên cứu
Tầm nhìn Kyoto được xây dựng
trong bối cảnh khoa học và công nghệ đang thay đổi nhanh chóng, đặc biệt dưới
tác động của trí tuệ nhân tạo và các phương pháp nghiên cứu mới. Tuyên bố cho rằng
các quốc gia cần điều chỉnh hệ thống nghiên cứu để tận dụng những cơ hội mới, đồng
thời tạo điều kiện cho các nhà khoa học theo đuổi những ý tưởng có tiềm năng tạo
ra đột phá.
Một định hướng đáng chú ý
là đa dạng hóa cơ chế tài trợ khoa học. Bên cạnh các hình thức cấp vốn truyền
thống, tuyên bố khuyến khích sử dụng các khoản tài trợ dài hạn, tài trợ nhanh
và các giải thưởng dành cho những thách thức khoa học cụ thể. Các quốc gia cũng
được khuyến khích thử nghiệm mô hình tổ chức nghiên cứu mới, với mức độ tự chủ
và phương thức quản lý linh hoạt hơn.
Tuyên bố đồng thời đề cập đến
metascience – lĩnh vực sử dụng các phương pháp thực nghiệm để nghiên cứu
cách thức tổ chức, thực hiện và tài trợ khoa học. Cách tiếp cận này nhằm cung cấp
bằng chứng giúp cải thiện hiệu quả hoạt động nghiên cứu, nâng cao chất lượng
phân bổ nguồn lực và tăng lợi ích xã hội từ đầu tư khoa học.
Khai thác trí tuệ nhân tạo
để thúc đẩy khám phá khoa học
Trụ cột thứ hai của Tầm
nhìn Kyoto là tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo tiên tiến trong nghiên cứu.
Theo tuyên bố, các công cụ này không chỉ giúp tăng tốc những công việc nghiên cứu
hiện có mà còn mở ra những hướng khám phá mới thông qua khả năng phân tích khối
lượng dữ liệu lớn, xây dựng mô hình phức tạp và hỗ trợ thử nghiệm tự động.
Để khai thác tiềm năng này,
các quốc gia ủng hộ việc mở rộng khả năng tiếp cận của giới nghiên cứu đối với
công cụ trí tuệ nhân tạo, dữ liệu khoa học, hạ tầng tính toán và cơ sở vật chất
thí nghiệm. Việc tích hợp công nghệ mới cần gắn với quy trình nghiên cứu phù hợp,
bảo đảm tính nghiêm túc, minh bạch và độ tin cậy của kết quả khoa học.
Tầm nhìn Kyoto cũng nhấn mạnh
yêu cầu đổi mới hệ thống nghiên cứu song hành với việc duy trì niềm tin của
công chúng. Các nguyên tắc về liêm chính khoa học, khả năng tái lập kết quả,
đánh giá đồng cấp khách quan và công khai những bất định trong nghiên cứu tiếp
tục được xem là nền tảng của hoạt động khoa học.
Phát triển nhân lực và mở
rộng hợp tác nghiên cứu
Bên cạnh công nghệ và cơ chế
tài trợ, tuyên bố xác định phát triển nhân lực là điều kiện quan trọng để duy
trì năng lực đổi mới sáng tạo trong dài hạn. Các quốc gia được khuyến khích đầu
tư cho sinh viên có tiềm năng, nhà nghiên cứu trẻ và đội ngũ kỹ thuật có khả
năng vận hành, bảo trì, cải tiến các thiết bị nghiên cứu tiên tiến.
Các hình thức hợp tác được
đề xuất bao gồm chương trình đào tạo tiến sĩ liên kết, học bổng và quan hệ đối
tác nghiên cứu giữa các môi trường khoa học khác nhau. Những cơ chế này có thể
giúp người học và nhà nghiên cứu tiếp cận nguồn lực, phương pháp và kinh nghiệm
đa dạng, đồng thời thúc đẩy trao đổi tri thức giữa các tổ chức.
Tầm nhìn Kyoto được Mỹ và
16 quốc gia khác ủng hộ, gồm Argentina, Bulgaria, Chile, Cyprus, Đức, Hy Lạp,
Indonesia, Italy, Nhật Bản, Kazakhstan, Hàn Quốc, New Zealand, Ba Lan,
Singapore, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất và Vương quốc Anh. Sự tham gia của
các quốc gia thuộc nhiều khu vực cho thấy nỗ lực xây dựng định hướng chung về
tương lai của khoa học, dù việc triển khai cụ thể vẫn phụ thuộc vào chính sách
và nguồn lực của từng nước.
Hàm ý đối với chính sách
đổi mới sáng tạo
Tầm nhìn Kyoto không phải
là một chương trình tài trợ chung với ngân sách và cơ chế thực hiện thống nhất
cho tất cả các quốc gia tham gia. Giá trị chính của tuyên bố nằm ở việc xác lập
các định hướng hợp tác và khuyến khích điều chỉnh hệ thống khoa học theo những
thay đổi về công nghệ, phương thức nghiên cứu và nhu cầu nhân lực.
Đối với các nền kinh tế
đang phát triển, những định hướng này gợi mở một số vấn đề chính sách: đa dạng
hóa nguồn tài trợ nghiên cứu; tăng quyền chủ động đi đôi với trách nhiệm giải
trình của tổ chức khoa học; mở rộng hạ tầng dữ liệu và tính toán phục vụ nghiên
cứu; đồng thời đầu tư cho nhân lực có khả năng làm chủ công nghệ mới.
Tuy nhiên, việc ứng dụng
trí tuệ nhân tạo vào khoa học cũng đặt ra yêu cầu về chất lượng dữ liệu, năng lực
tính toán, bảo vệ thông tin và kiểm chứng kết quả. Do đó, đổi mới sáng tạo
không chỉ phụ thuộc vào khả năng tiếp nhận công nghệ mà còn đòi hỏi thể chế phù
hợp, hệ thống nghiên cứu có năng lực và cơ chế đánh giá hiệu quả dựa trên bằng
chứng.
Tầm nhìn Kyoto phản ánh một
xu hướng đáng chú ý trong chính sách khoa học quốc tế năm 2026: chuyển trọng
tâm từ việc đơn thuần tăng đầu tư sang đổi mới đồng thời cách tổ chức nghiên cứu,
phương thức tài trợ, ứng dụng công nghệ và phát triển nhân lực. Mức độ hiện thực
hóa các định hướng này sẽ phụ thuộc vào khả năng chuyển cam kết thành những
thay đổi cụ thể trong hệ thống khoa học của từng quốc gia.
ThS. Nguyễn Trung Đức
Phòng Nghiên cứu Nam Á
Tài liệu tham khảo
1. The
White House. (2026, October 4). U.S.
leads international coalition to endorse Kyoto Vision for a Golden Age of
Science. https://www.whitehouse.gov/releases/2026/10/us-leads-international-coalition-to-endorse-kyoto-vision-for-a-golden-age-of-science/
2. The
White House. (2026, October 4). Kyoto Vision
for a Golden Age of Science. https://www.whitehouse.gov/wp-content/uploads/2026/10/Kyoto-Vision-for-a-Golden-Age-of-Science.pdf
3. Science
and Technology in Society Forum. (2026). Annual
Meeting 2026. https://www.stsforum.org/kyoto2026/