Hiện nay, kinh tế xanh được xem là một động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng bền vững và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu tại châu Phi. Theo báo cáo Triển vọng Kinh tế Châu Phi của Ngân hàng Phát triển Châu Phi (AfDB), kinh tế khu vực tăng trưởng 3,3% trong năm 2024, ước đạt 4,2% năm 2025 và dự báo tiếp tục tăng trong năm 2026. Theo đó, chuyển đổi sang mô hình kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn đã góp phần mở rộng cơ hội việc làm, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế tạo tiền đề cho tăng trưởng và phát triển bền vững. Nhằm hiện thực hóa mục tiêu này, nhiều quốc gia như Kenya, Nam Phi, Rwanda đã ban hành các chiến lược và chính sách thúc đẩy tăng trưởng xanh, lồng ghép mục tiêu giảm phát thải vào chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời tăng cường huy động các nguồn lực tài chính quốc tế phục vụ quá trình chuyển đổi xanh.

 Phát triển thị trường tín chỉ carbon được xem là một trong những hướng đi quan trọng để châu Phi khai thác lợi thế về tài nguyên thiên nhiên và hệ sinh thái. Theo Sáng kiến Thị trường Carbon Châu Phi (ACMI), khu vực đặt ra mục tiêu tạo ra 300 triệu tín chỉ carbon mỗi năm vào năm 2030, tạo doanh thu khoảng 6 tỷ USD và hỗ trợ 30 triệu việc làm. Tuy nhiên, theo Báo cáo Tình hình và Triển vọng ACMI 2024 - 2025, thị trường carbon toàn cầu đang phải đối mặt với những thách thức về tính minh bạch, khiến nhu cầu sụt giảm. Trước thực tế đó, nhiều quốc gia châu Phi như Kenya, Gabon đang tăng cường hoàn thiện khung pháp lý và tiêu chuẩn quản lý nhằm nâng cao chất lượng tín chỉ carbon, bảo đảm lợi ích của cộng đồng địa phương và thu hút đầu tư quốc tế.

Bên cạnh thị trường carbon, năng lượng Hydro xanh đang định hình lại vị thế địa chính trị năng lượng của châu Phi. Động lực này đã đạt cột mốc lịch sử khi Chiến lược Hydro Xanh Châu Phi chính thức được thông qua tại Hội nghị Thượng đỉnh Liên minh Châu Phi (AU) tháng 2/2025, khẳng định tham vọng đưa lục địa trở thành trung tâm sản xuất năng lượng sạch toàn cầu. Điển hình là Namibia với dự án khổng lồ Hyphen trị giá khoảng 9,4 tỷ USD, hiện đang bước vào giai đoạn sản xuất đầu tiên (công suất 2 GW) trong năm 2026. Bên cạnh đó, thành quả thực tế của Namibia là liên tiếp khánh thành Làng Hydro Xanh Daures và Nhà máy trình diễn Cleanergy trong năm 2024 và đầu năm 2025. Sự bùng nổ của Liên minh Hydro Xanh châu Phi (AGHA) không chỉ giải quyết bài toán thiếu hụt năng lượng nội địa mà còn thu hút hàng chục tỷ USD vốn FDI.

Phát triển nông nghiệp xanh là một trong những giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm an ninh lương thực và nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu ở châu Phi. Theo báo cáo của AfDB (2024), nông nghiệp sử dụng khoảng 42% lực lượng lao động của khu vực nhưng năng suất vẫn ở mức thấp so với trung bình toàn cầu. Trước những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, việc áp dụng các mô hình nông nghiệp thích ứng, như sử dụng phân bón hữu cơ, hệ thống tưới tiết kiệm nước, mô hình nông - lâm kết hợp… góp phần phục hồi đất suy thoái, nâng cao năng suất và cải thiện hiệu quả kinh tế.

 Huy động tài chính xanh vẫn là rào cản lớn đối với quá trình chuyển đổi xanh ở châu Phi. Theo AfDB (năm 2024), khu vực này thiếu hụt khoảng 402 tỷ USD mỗi năm để đáp ứng nhu cầu đầu tư cho phát triển và chuyển đổi cơ cấu kinh tế. Tuy nhiên, nguồn lực tài chính khí hậu đang được cải thiện khi AfDB dành 54% tổng vốn phê duyệt (khoảng 5,9 tỷ USD) cho các dự án khí hậu trong năm 2025 và hoàn thành mục tiêu huy động 25 tỷ USD cho giai đoạn 2020-2025. Đồng thời, các ngân hàng phát triển đa phương tiếp tục gia tăng tài chính khí hậu cho các nền kinh tế đang phát triển, trong khi thị trường trái phiếu xanh tại Nam Phi, Ai Cập và Nigeria ngày càng mở rộng, góp phần đa dạng hóa nguồn vốn cho quá trình chuyển đổi xanh.

Nhìn chung, kinh tế xanh đang từng bước trở thành động lực quan trọng của quá trình chuyển đổi mô hình phát triển tại châu Phi. Phát triển năng lượng tái tạo, nâng cao hiệu quả quản trị thị trường carbon, thúc đẩy nông nghiệp bền vững và mở rộng các nguồn tài chính xanh sẽ tạo điều kiện cải thiện năng lực cạnh tranh, nâng cao khả năng chống chịu và hướng tới tăng trưởng bền vững. Tuy nhiên, việc hiện thực hóa các mục tiêu này đòi hỏi các quốc gia trong khu vực tiếp tục hoàn thiện thể chế, tăng cường năng lực quản trị và mở rộng hợp tác quốc tế

Tài liệu tham khảo

1.     African Union (AU) (2024), Continental Artificial Intelligence (AI) Strategy

2.     African Development Bank (AfDB) (2025), African Economic Outlook: Mobilizing Private Sector Financing for Climate and Green Growth in Africa.

3.     Africa Carbon Markets Initiative (ACMI) (2025), Roadmap Report: Harnessing Carbon Markets for Africa.

4.     Africa Green Hydrogen Alliance (AGHA) (2025), Africa's Green Energy Future: The Hydrogen Opportunity.

5.     United Nations Environment Programme (UNEP) (2025), Green Economy and Sustainable Development in Africa.

6.     Climate Policy Initiative (CPI) (2024), Landscape of Climate Finance in Africa.

7.     World Bank (2025), Climate-Smart Agriculture in Africa: Opportunities for Growth and Resilience.