Tăng cường hợp tác an ninh hàng hải trong bối cảnh mới

An ninh hàng hải từ lâu là lĩnh vực hợp tác trọng điểm giữa ASEAN và Ấn Độ. Ấn Độ đã tham gia vào nhiều sáng kiến hàng hải của ASEAN, bao gồm đóng góp nhân sự cho trung tâm an ninh hàng hải khu vực đặt tại Căn cứ Hải quân Changi ở Singapore; tham gia các cuộc tập trận hàng hải song phương và đa phương, cũng như các cuộc tuần tra phối hợp với các quốc gia thành viên ASEAN. Trong bối cảnh áp lực địa chính trị ngày một gia tăng bao gồm tâm điểm cạnh tranh quyền lực, tranh chấp tuyền đường biển và các điểm nóng chiến lược tại khu vực Thái Bình Dương - Ấn Độ Dương, Ấn Độ và ASEAN tăng cường hợp tác song phương không chỉ phục vụ lợi ích chung của cả hai phía mà còn là yếu tố quyết định để giữ vững sự ổn định cho toàn khu vực.

Việc nâng cấp cơ sở hạ tầng và thiết lập mạng lưới kết nối giữa các cảng biển hỗ trợ thúc đẩy hợp tác hàng hải song phương. Ấn Độ thành lập Bộ Tư lệnh thiết quân chủng Andaman và Nicobar, đồng thời phát triển cảng nước sâu tại khu vực này cho thấy tầm quan trọng chiến lược của eo biển Malacca. Eo biển Malacca là một trong những tuyến hàng hải sầm uất nhất, đồng thời nắm giữ vai trò là những trung tâm giao thương quan trọng. Eo biển này trở thành đầu mối kết nối giao thương thuận tiện với các quốc gia Đông Nam Á khác, cũng như với Trung Quốc và các khu vực lân cận thuộc châu Á (Evers và Gerke 2006). Đối với New Delhi, việc bảo đảm an ninh tại eo biển này và duy trì quyền tự do hàng hải cho các quốc gia là một nhu cầu thiết yếu, vốn gắn liền và phụ thuộc chặt chẽ vào mối quan hệ hợp tác với khối ASEAN (Seyedi, 2022). Ấn Độ tiếp tục mở rộng năng lực sửa chữa và tái chế tàu biển tại vùng duyên hải phía Tây, đồng thời đầu tư mạnh mẽ vào hệ thống nhận thức không gian hàng hải kỹ thuật số và các chương trình đào tạo thuyền viên. Khi các sáng kiến này kết hợp chặt chẽ với các đối tác ASEAN trong việc phát triển hành lang vận tải biển xanh và hệ thống logistics đa phương thức, khu vực sẽ thiết lập được một mạng lưới dự phòng hiệu quả mà không làm xáo trộn các cơ chế vốn đang vận hành ổn định (Jianbo Wu, 2026).

Tại Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN - Ấn Độ tháng 10 năm 2025, tuyên bố chung giữa hai bên đã thống nhất trọng tâm trong mối quan hệ đối tác năm 2026 là an ninh hàng hải (ASEAN-India Year of Maritime Cooperation) (ASEAN, 2025a).

Nguồn ảnh: https://www.newsbytesapp.com/ 

Triển vọng trong thời gian tới

Giai đoạn đầu năm 2026 đánh dấu bước chuyển dịch quan trọng từ các tuyên bố chính trị cuối năm 2025 sang chương trình hành động thực tiễn. Các phiên thảo luận trong khuôn khổ Kế hoạch Hành động 2026-2030 đã tập trung vào các trụ cột. Kế hoach hành động chung giai đoạn 2026 – 2030 kêu gọi tăng cường các cơ chế ASEAN trong lĩnh vực an ninh hàng hải thông qua các cơ chế do ASEAN dẫn dắt với các hoạt động trọng tâm gồm (i) xây dựng lòng tin; (ii) Hỗ trợ nhân đạo và cứu trợ thiên tai; (iii) nhận thức về không gian hàng hải; (iv) tội phạm trên biển và an ninh mạng; (v) chống khai thác trái phép trên biển và xây dựng mạng lưới chia sẻ thông tin (ASEAN, 2025b). Ngoài ra, kế hoạch cũng đề xuất các biện pháp thúc đẩy hợp tác trong khuôn khổ quốc phòng và các diễn đàn khu vực như Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN Mở rộng (ADMM-Plus), Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF), Diễn đàn Biển ASEAN Mở rộng (EAMF). Đặc biệt, hai bên chia sẻ tìm kiếm các giải pháp đồng bộ và kết nối trong lĩnh vực hàng hải dựa trên tài liệu Quan điểm ASEAN về Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (AOIP) và sáng kiến “An ninh và Tăng trưởng cho Tất cả mọi người trong Khu vực” (SAGAR) của Ấn Độ. Thông qua Tuyên bố và kế hoach này, Ấn Độ thể hiện rõ sự ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực đang phát triển và tất cả các cơ chế và diễn đàn do ASEAN dẫn đầu.

Trong tháng 4/2026, Hội nghị cấp cao ASEAN - Ấn Độ (AISOM) diễn ra tại Philippines nhấn mạnh trọng tâm hợp tác hàng hải và an ninh và thúc đẩy các sáng kiến trong khuôn khổ Năm Hợp tác Hàng hải ASEAN-Ấn Độ và Kế hoạch Hành động ASEAN-Ấn Độ 2026-2030. Hội nghị đã cụ thể hóa các hoạt động bao gồm hội thảo về Kinh tế Xanh, Hội nghị Quốc tế ASEAN-Ấn Độ về Khai thác Sinh học Biển, đào tạo về Kỹ thuật Đại dương và Năng lượng Biển cho Tương lai Bền vững, và Đào tạo Ứng phó Ô nhiễm Biển cho Lực lượng Bảo vệ Bờ biển của các Quốc gia Thành viên ASEAN (ASEAN Philippines, 2026).

Các quan chức cấp cao của ASEAN và Ấn Độ tại lễ khai mạc Hội nghị cấp cao ASEAN-Ấn Độ.

(Nguồn ảnh: Văn phòng Ngoại giao Philippines)

Tài liệu tham khảo

ASEAN (2025a). Chairman’s Statement of the 22^nd ASEAN-INDIA Summit. https://asean.org/wp-content/uploads/2025/11/CHAIRMANS-STATEMENT-22ND-ASEAN-INDIA-SUMMIT.pdf

ASEAN (2025b). Plan of Action to Implement the ASEAN-India Comprehensive Strategic Partnership (2026-2030). https://asean.org/wp-content/uploads/2026/03/Final-POA-to-Implement-ASEAN-India-CSP-2026-2030-adopted.pdf

ASEAN Philippines (2026, April 13). 28th ASEAN-India Senior Officials’ Meeting Advances Maritime Cooperation and Energy Security. https://asean2026.gov.ph/post/view/?title=28th-asean-india-senior-officials-meeting-advances-maritime-cooperation-and-energy-security

Hans-Dieter Evers and Solvay Gerke (2006). The Strategic Importance of the Straits of Malacca for World Trade and Regional Development. SSRN Electronic Journal. DOI:10.2139/ssrn.1020877

Jianbo Wu (2026). Beyond the hub: ASEAN–India cooperation and the quiet shift in Asian maritime resilience. https://marinereport.com/commentary/beyond-hub-asean-india-cooperation-and-quiet-shift-in-asian-maritime-resilience

Seyedi, S.  (2022, January 31). Strategic Importance of Strait of Malacca in Southern Asia. https://www.ankasam.org/anka-analizler/strategic-importance-of-strait-of-malacca-in-southern-asia/?lang=en