Nguyễn Thanh Nhã (1928-2008) là một nhà kinh tế
học, đổng thời là một nhà sử học. Lớn lên ở Sài Gòn vào những ngày Cách mạng tháng
Tám, Nguyễn Thanh Nhã sang Pháp du học và đã gắn bó nhiều với phong trào Việt
Kiều ủng hộ hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Năm 1970, ông tham gia
nhóm nghiên cứu về những vấn đề miền Nam Việt Nam. Báo cáo “Viễn tượng miền Nam
Việt Nam” của nhóm này, công bố 10 ngày trước khi Hiệp định Paris về Việt Nam
được ký kết là một đóng góp đáng kể vào cuộc đấu tranh chính trị vì hòa bình,
dân chủ, hòa hợp và hòa giải dân tộc.
Nguyễn Thanh Nhã là giảng sư kinh tế học Trường
Đại học Paris I
(Sorbonne-Panthéon) về các vấn đề phát triển. Bức tranh kinh tế Việt Nam thế kỷ XVII và XVIII là luận án tiến sĩ
quốc gia, bảo vệ tại Đại học Sorbonne (Paris) và đã nhận được một giải thưởng lớn
về nghiên cứu. Công trình đã được xuất bản năm 1970 tại Paris (Nxb Cujas). Ngoài
những công trình nghiên cứu chuyên môn, Nguyễn Thanh Nhã còn có các trước tác về
văn học Việt Nam
và Pháp.
Bức tranh
kinh tế Việt Nam thế kỷ XVII và XVIII ngoài phần Dẫn
nhập, Kết luận, Tài liệu tham khảo gồm 5 chương được chia làm hai phần đề cập
đến các vấn đề sau:
Phần một: Những biến đổi trong nông nghiệp
Chương một: Hoạt động nông nghiệp
Chương hai: Hoạt động phi nông nghiệp tại nông
thôn
Phần hai: Sự phát triển của kiến trúc thượng tầng
đô thị và thương mại
Chương ba: Hoạt động đô thị
Chương bốn: Ngành nội thương
Chương năm: Ngoại thương
Qua nội dung tác phẩm, các nhà nghiên cứu, độc
giả có thể thấy thế kỷ XVII-XVIII ở Việt Nam là hai thế kỷ sôi động nhất, có
nhiều tương phản nhất và bất ổn nhất. Toàn bộ xã hội Việt Nam như ở trong
trạng thái sôi sục và xáo trộn. Một chuỗi gần như không đứt những cuộc chiến
tranh, những vụ bạo loạn, những biến động chính trị làm rung chuyển xã hội tới
tận gốc rễ. Điều quan trọng đó là vượt lên trên những sôi sục gắn liền với một
thời kỳ chuyển tiếp để làm nổi lên những tín hiệu đầy hứa hẹn, những xu hướng
đi lên. Qua bức tranh, trước tiên chúng
ta được chứng kiến sự mở rộng khung cảnh chung theo bước chân của cuộc Nam tiến diễn
ra trong hai thế kỷ này. Thứ đến, có thể nhận định rằng nền kinh tế hàng hóa và
tiền tệ ngày càng chiếm ưu thế. Bên cạnh đó là sự gia tăng cường độ của giao
thông kéo theo sự phát triển tương liên của hoạt động thương mại. Các giao dịch
nội địa được tổ chức thành một mạng lưới tương đối dày đặc và rộng lớn hơn. Thủ
công nghiệp cũng biến đổi rõ nét. Số ngành nghề gia tăng và lan rộng, đồng thời,
có khuynh hướng tách khỏi hoạt động nông nghiệp để làm thành một lĩnh vực độc lập
với xu hướng rõ rệt nhắm tới thị trường. Cuối cùng là sự đổi mới của đô thị diễn
ra vào thời kỳ này đã đem lại đời sống kinh tế và xã hội một sắc thái nổi bật với
buôn bán sầm uất của các thành phố, các vùng ngoại ô. Điều đó, tạo điều kiện
thuận lợi cho sự hình thành một tầng lớp thị dân phôi thai, nóng lòng tự khẳng
định mình với tư cách giai cấp đang lên. Qua Bức tranh kinh tế Việt Nam
thế kỷ XVII và XVIII chúng ta dễ dàng hai hiện tượng nổi bật nhất trong số
các hiện tượng nổi bật của thời kỳ này là hoạt động náo nhiệt của ngành ngoại
thương, và việc canh tân đời sống đô thị./.