Bộ phận Truyền thông: Xin Tiến sĩ giới thiệu khái quát về chức năng và nhiệm vụ nghiên cứu của phòng Nghiên cứu Châu Phi?

TS. Nguyễn Thị Hằng: Rất vui khi hôm nay các bạn đã đến đây với phòng Châu Phi chúng tôi, phòng nghiên cứu trực thuộc Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi. Tôi là Tiến sĩ, Nghiên cứu viên chính; tôi đã công tác ở Viện Nghiên cứu Châu Phi và Trung Đông trước đây, hiện là Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi, đến nay cũng đã trên 20 năm, tính cả năm 2026 là 21 năm. Trước đây, ở Viện Nghiên cứu Châu Phi và Trung Đông, chúng tôi sẽ nghiên cứu phân theo các lĩnh vực như kinh tế, chính trị, văn hóa – xã hội, hợp tác phát triển. Tới khi Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi thành lập, chúng tôi có một phòng nghiên cứu riêng về Châu Phi. 

Trong khoảng thời gian đó, Viện đã có những sản phẩm nghiên cứu khoa học chuyên sâu mà còn mang tâm huyết của những người làm công tác nghiên cứu khoa học. Ngoài ra, chúng tôi còn tập trung vào một số nội dung như giảng dạy, đào tạo, tham gia hội thảo tọa đàm khoa học, tập trung chủ yếu vào các vấn đề phát triển của châu Phi và hợp tác với Việt Nam.

Bộ phận Truyền thông: Tiến sĩ có thể chia sẻ những kết quả nghiên cứu nổi bật của Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi và phòng Nghiên cứu Châu Phi trong thời gian vừa qua?

TS. Nguyễn Thị Hằng: Trong quá trình hơn 20 năm qua, Viện và phòng nghiên cứu của chúng tôi có rất nhiều sản phẩm đáng ghi nhận. Cụ thể là khoảng hơn 40 cuốn sách nghiên cứu chuyên sâu về kinh tế, chính trị và văn hóa; hay rất nhiều sản phẩm khác (như các bài báo, các bài tham gia hội thảo và tọa đàm khoa học…)  liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau của châu lục. Có thể ví dụ một số đầu sách như: +) Cuốn Cẩm nang các nước Châu Phi, do Viện trưởng đầu tiên của chúng tôi là PGS.TS. Đỗ Đức Định chủ biên; +) Cuốn " Châu Phi: Một số vấn đề kinh tế và chính trị nổi bật từ sau Chiến tranh Lạnh và triển vọng" do PGS.TS. Nguyễn Thanh Hiền - một trong những người nghiên cứu lâu năm về chính trị ở Châu Phi thực hiện. +) Cuốn "Cộng hòa Mozambique và khả năng hợp tác của Việt Nam đến năm 2030" do TS. Trần Thùy Phương chủ biên... Những công trình nghiên cứu của Viện không chỉ mang tính chất tổng thể và bao trùm các vấn đề chung của toàn châu lục (như cục diện chính trị - an ninh, phát triển kinh tế, viện trợ, các vấn đề toàn cầu, HIV/AIDS)…. mà còn có cả những tác phẩm nghiên cứu riêng biệt về quốc gia; trong đó mục tiêu cuối cùng là gợi mở cho khả năng hợp tác của Việt Nam với Châu Phi. Có thể thấy độ bao trùm của các công trình nghiên cứu là tương đối rộng.

Bộ phận Truyền thông: Tiến sĩ có thể đánh giá về những khó khăn trong việc nghiên cứu một khu vực rộng lớn như Châu Phi?    

TS. Nguyễn Thị Hằng: Những công trình nghiên cứu trong khu vực Châu Phi gặp nhiều khó khăn, xuất phát từ đặc thù địa bàn là quá rộng lớn (bao gồm 54 quốc gia và vùng lãnh thổ). Ngoài ra, nếu những khu vực đang phát triển khác sở hữu nguồn số liệu cập nhật, thì Châu Phi không có. Dữ liệu về các quốc gia rất khó tìm và không đồng đều; có quốc gia thì có, có quốc gia thì không; không liên tục; không cập nhật; khó thu thập…. Do vậy, để hoàn thành một công trình nghiên cứu tổng thể gặp rất nhiều cản trở. Bên cạnh đó là sự đa dạng về ngôn ngữ, thể chế chính trị. Đó là những khó khăn đầu tiên mà chúng tôi gặp phải trong suốt quá trình nghiên cứu về các nước Châu Phi.

Vấn đề tiếp theo là đi thực địa. Tôi khẳng định đây là một trong những khó khăn rất lớn khi chúng tôi không có nhiều cơ hội đi thực tế tại châu Phi. Để giải quyết hạn chế này, chúng tôi phải tham khảo qua tài liệu thứ cấp; qua những cuộc hội thảo tọa đàm và ý kiến của những chuyên gia đã từng công tác và sinh sống ở châu Phi. Thực sự là những nhà nghiên cứu rất mong muốn có những chuyến công tác dài ngày, thậm chí là thực địa 1-2 tuần để chúng tôi hiểu rõ thêm về địa bàn được phân công.

 Bộ phận Truyền thông: Tiến sĩ có thể phác thảo những dự định nghiên cứu về khu vực Châu Phi trong thời gian tới.

 TS. Nguyễn Thị Hằng: Sắp tới chúng ta bước vào một giai đoạn chuyển giao rất mạnh mẽ, nhấn mạnh vào khoa học công nghệ, đặc biệt khoa học cơ bản. Chúng ta cũng hy vọng sẽ được đầu tư dài hơi hơn, không chỉ cho những nhà nghiên cứu lâu năm mà cả các nghiên cứu viên trẻ, để chúng ta có thể thực hiện các công trình chuyên sâu và đầy đủ hơn về khu vực Châu Phi. Hôm nay là ngày Châu Phi, đây là ngày mà các nước Châu Phi kỷ niệm sự kiện trọng đại của mình. Cùng với việc hưởng ứng các sự kiện do các đại sứ quán của các nước Châu Phi tổ chức, phòng chúng tôi cũng cố gắng tiếp tục thực hiện những công trình thiết thực để phục vụ hoạt động nghiên cứu và truyền thông của Viện. Từ đó, chúng ta sẽ chia sẻ và phổ biến rộng rãi hơn nữa các thông tin thực tế về tình hình châu Phi cho độc giả và những người quan tâm ở Việt Nam.

Bộ phận Truyền thông: Trân trọng cảm ơn Tiến sĩ.