Hội thảo do Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi (ISAWAAS) thuộc VASS phối hợp với Đại sứ quán Ấn Độ tại Việt Nam và Viện Asian Confluence (Shillong, Ấn Độ) tổ chức, nhân dấu mốc 10 năm quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - Ấn Độ (2016-2026), và đặc biệt sau khi hai nước chính thức nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường ngày 6/5/2026 nhân chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Ấn Độ.

Phiên khai mạc vinh dự đón tiếp GS.TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch VASS; Ngài Pabitra Margherita, Quốc vụ khanh Bộ Ngoại giao và Bộ Dệt may Ấn Độ; Ông Nguyễn Mạnh Cường, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam; cùng đông đảo lãnh đạo các bộ, ban, ngành, Đại diện Đại sứ quán Ấn Độ, Campuchia, Singapore và Sri Lanka, Thái Lan tại Việt Nam, đại diện các cơ quan ngoại giao, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và giới học giả hai nước.

Các đại biểu tham dự Hội thảo. Ảnh: Tuấn Anh

"Tăng cường" phải được đo bằng kết quả thực chất

Phát biểu khai mạc, GS.TS. Lê Văn Lợi nhấn mạnh việc nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường không chỉ là sự nâng cấp về khuôn khổ, mà phản ánh sự hội tụ ngày càng sâu sắc về lợi ích, tầm nhìn phát triển và nhận thức chiến lược giữa hai nước. Chủ tịch VASS đặt ra câu hỏi then chốt: cần hiểu chữ "Tăng cường" như thế nào, và làm sao để nó chuyển hóa thành động lực phát triển cụ thể?

Ông chỉ rõ ba phương diện cần thể hiện: hội tụ chiến lược sâu sắc hơn về tầm nhìn phát triển giữa hai nước; hình thành động lực tăng trưởng mới thông qua liên kết sản xuất, chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị trong các lĩnh vực công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, năng lượng sạch; và tăng cường kết nối tri thức, công nghệ, con người. GS.TS. Lê Văn Lợi khẳng định VASS mong muốn trở thành "cầu nối tri thức" giữa Việt Nam và Ấn Độ, kết nối nghiên cứu với hoạch định chính sách, chính sách với doanh nghiệp.

GS.TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phát biểu khai mạc hội thảo. Ảnh: Tuấn Anh

18 kết quả từ chuyến thăm cấp Nhà nước và 5 động lực hợp tác mới

Trong bài phát biểu của mình, Ngài Pabitra Margherita cho biết chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Ấn Độ tháng 5/2026 đã mang lại 18 kết quả cụ thể, đưa Việt Nam trở thành quốc gia đầu tiên trong khu vực Đông Nam Á được Ấn Độ nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường. Quốc vụ khanh Ấn Độ điểm lại 5 động lực hợp tác nổi bật:

-      Khoa học công nghệ: hai bên nhất trí thúc đẩy hợp tác về hạ tầng số, trí tuệ nhân tạo, không gian và công nghệ hạt nhân, với trọng tâm là các trung tâm nghiên cứu chung.

-      Khả năng chống chịu chuỗi cung ứng: Bản ghi nhớ về khoáng sản đất hiếm đưa Việt Nam và Ấn Độ trở thành đối tác trong chuỗi cung ứng bền vững, đa dạng phục vụ năng lượng sạch và chuyển đổi công nghệ.

-      Kết nối số và tài chính: Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã ký Bản ghi nhớ hợp tác thanh toán số; NPCI và NAPAS ký thỏa thuận kết nối mã QR xuyên biên giới, tạo thuận lợi cho du khách và doanh nghiệp hai nước.

-      Quốc phòng - an ninh: hợp tác đã "đạt đến trình độ đồng sản xuất" giữa công nghiệp quốc phòng hai nước, theo đánh giá của Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi.

-      Phát triển nguồn nhân lực: mỗi năm Ấn Độ dành hơn 200 suất học bổng ITEC cho cán bộ Việt Nam, nâng tổng số cựu học viên lên hơn 3.000 người, cùng các học bổng ICCR cho sinh viên Việt Nam tại các trường đại học Ấn Độ.

Ngài Quốc vụ khanh khẳng định: “Với tầm nhìn chung giữa Việt Nam và Ấn Độ, tôi tin tưởng với sự tham gia hợp tác giữa các học giả, và nhân dân thì mối quan hệ giữa hai nước sẽ ngày càng phát triển mạnh mẽ hơn nữa”

Ngài Pabitra Margherita, Quốc vụ khanh Bộ Ngoại giao và Bộ Dệt may,
Chính phủ Cộng hòa Ấn Độ. Ảnh: Tuấn Anh

Ngài Pabitra Margherita cũng nhấn mạnh mối liên kết văn minh hơn 2.000 năm giữa hai dân tộc, thể hiện qua di sản Chăm tại Mỹ Sơn, và được tái khẳng định khi sự kiện cung nghinh Xá lợi Đức Phật từ Ấn Độ thu hút hơn 14 triệu lượt Phật tử Việt Nam chiêm bái trong năm qua. Ông cho rằng mối liên kết ngàn năm này đang tìm thấy biểu hiện đương đại trong sự hội tụ giữa hai tầm nhìn phát triển dài hạn: Viksit Bharat 2047 của Ấn Độ và Tầm nhìn 2045 của Việt Nam.

Tham dự sự kiện, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam, Ông Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh mối quan hệ Việt Nam - Ấn Độ đang đứng trước thời cơ phát triển mạnh mẽ sau mốc nâng cấp quan hệ nhân chuyến thăm cấp Nhà nước tới Ấn Độ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vào tháng 5/2026. Nhấn mạnh tinh thần cốt lõi của giai đoạn mới, Thứ trưởng Nguyễn Mạnh Cường nêu rõ phương châm hợp tác giữa hai quốc gia là: "Chia sẻ tầm nhìn, hội tụ chiến lược, hợp tác thực chất".

3 chuyển hóa mang tính chiến lược

Phân tích về khái niệm "Hội tụ chiến lược", Thứ trưởng khẳng định đây không phải là sự đồng nhất trong mọi lựa chọn, mà là khả năng cùng xác định ưu tiên, phối hợp hành động trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền và con đường phát triển của mỗi nước. Để hiện thực hóa các cam kết của Lãnh đạo cấp cao, Thứ trưởng đề xuất 3 chuyển hóa trọng tâm:

-      Chuyển hóa tin cậy chính trị thành năng lực cùng hành động. Đưa quan hệ chính trị - ngoại giao đi vào thực chất, chuẩn bị vận hành cơ chế Đối thoại chiến lược 2+2 (Ngoại giao - Quốc phòng) và tăng cường hợp tác trong công nghiệp quốc phòng, an ninh mạng, giữ gìn hòa bình.

-      Chuyển hóa khuôn khổ quan hệ nâng cấp thành hợp tác thực chất. Tạo động lực tự chủ, tự cường cho mỗi quốc gia thông qua các chương trình hợp tác cụ thể, đo lường được bằng hiệu quả thực tế.

-      Chuyển hóa gắn kết chiến lược thành không gian kết nối hòa bình, thịnh vượng. Tạo dựng nhịp cầu kết nối giữa Đông Nam Á và Nam Á, giữa Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương thông qua hạ tầng, logistics, thương mại và giao lưu nhân dân.

Đột phá hợp tác công nghệ và mục tiêu thương mại 25 tỷ USD

Trong lĩnh vực kinh tế và công nghệ, Thứ trưởng chỉ ra dư địa hợp tác to lớn khi Việt Nam hướng tới mục tiêu trở thành nước phát triển vào năm 2045 và Ấn Độ hướng tới tầm nhìn Viksit Bharat 2047.

Nhằm đưa kim ngạch thương mại song phương đạt mốc 25 tỷ USD vào năm 2030, hai bên cần sớm hoàn tất rà soát Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN - Ấn Độ (AITIGA), mở cửa thị trường và tạo thuận lợi cho đầu tư hai chiều. Đặc biệt, Thứ trưởng kêu gọi sự dịch chuyển mạnh mẽ từ mua bán hàng hóa thuần túy sang hợp tác nghiên cứu, sản xuất chung và kiến tạo hệ sinh thái công nghệ trong các lĩnh vực mũi nhọn như: trí tuệ nhân tạo (AI), hạ tầng số, dược phẩm, năng lượng sạch và khoáng sản thiết yếu.

"Tin cậy chính trị là nền tảng, lợi ích thiết thực là động lực, nhân dân là trung tâm và kết quả cụ thể là thước đo", Thứ trưởng Nguyễn Mạnh Cường khẳng định. Đồng thời, ông đề nghị hội thảo tập trung đề xuất các dự án "đầu đàn" có khả năng tạo chuyển biến rõ rệt trước năm 2030, tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn về thể chế và kết nối logistics giữa hai nước.

Ông Nguyễn Mạnh Cường, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam phát biểu chào mừng. Ảnh: Tuấn Anh

Hội thảo tiếp tục diễn ra trong ngày 27/8 với 3 phiên chuyên đề: hội tụ chiến lược trong quan hệ đối tác; kết nối kinh tế, chuyển đổi xanh và năng lượng tái tạo; và hợp tác thanh niên, tri thức, văn hóa những trụ cột được kỳ vọng sẽ tạo ra các động lực phát triển mới cho quan hệ song phương trong giai đoạn tới.

Nguyễn Thị Hiên - Đồng Thị Thùy Linh

Trung tâm Nghiên cứu Ấn Độ

Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi