Cuộc xung đột Nga-Ukraine từ năm 2022 cùng với căng thẳng leo thang giữa Iran và Israel ở Trung Đông đã làm gia tăng rủi ro gián đoạn các tuyến đường vận chuyển năng lượng chiến lược, đặc biệt là tại eo biển Hormuz, qua đó có những tác động đáng kể đến hệ thống năng lượng toàn cầu, bao gồm chuỗi cung ứng, sản xuất và giá cả năng lượng.

Là một trong các quốc gia gần như hoàn toàn phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch, Sri Lanka chịu ảnh hưởng trực tiếp và mạnh mẽ từ cú sốc giá dầu toàn cầu. Trước áp lực gia tăng chi phí nhập khẩu và nguy cơ mất cân đối cung - cầu trong nước, Chính phủ đã triển khai các biện pháp điều tiết nhằm hạn chế tiêu dùng và giảm tình trạng mua tích trữ nhiên liệu trong nước. Cụ thể, từ ngày 9/3/2026, Tập đoàn Dầu khí Ceylon (CPC) đã điều chỉnh tăng giá bán lẻ xăng và dầu diesel thêm 22 LKR mỗi lít, tương đương mức tăng hơn 8%. Chỉ trong vòng hai tuần, đến ngày 22/3/2026, giá nhiên liệu tiếp tục được điều chỉnh tăng thêm khoảng 25%, đánh dấu lần tăng thứ hai trong thời gian ngắn. Kênh truyền hình Channel NewsAsia (CNA) cho biết giá xăng thường đã tăng từ 317 rupee/lít lên 398 rupee/lít (khoảng 1,30 USD/lít) trong khi giá dầu hỏa, loại nhiên liệu được sử dụng rộng rãi cho giao thông công cộng đã tăng 79 rupee lên 382 rupee/lít. Mặt bằng giá này tương đương với giai đoạn khủng hoảng năm 2022, khi Sri Lanka phải đối mặt với khủng hoảng kinh tế dẫn đến vỡ nợ quốc gia và thiếu hụt nghiêm trọng ngoại tệ, gây ra tình trạng thiếu nhiên liệu trên toàn quốc.

Song song với các biện pháp điều chỉnh giá, Sri Lanka cũng áp dụng một số biện pháp khác để bảo vệ nguồn dự trữ nhiên liệu và khí đốt đang dần cạn kiệt. Cụ thể, Chính phủ quy định ngày thứ Tư là ngày nghỉ lễ cho các cơ quan nhà nước, trường học và các cơ sở giáo dục đại học, qua đó, rút ngắn thời gian làm việc của khu vực công xuống còn 4 ngày/tuần nhằm giảm mức tiêu thụ năng lượng. Bên cạnh đó, việc phát triển các kho chứa dầu từ thời Thế chiến thứ hai ở quận Trincomalee phía đông Sri Lanka được coi là một trong những giải pháp chiến lược lâu dài nhằm nâng cao năng lực dự trữ và đảm bảo an ninh năng lượng. Trong khuôn khổ đó, một biên bản ghi nhớ giữa Sri Lanka, Ấn Độ và  Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) nhằm phát triển Trincomalee thành một trung tâm năng lượng đã được ký kết vào tháng 4 năm 2025, trong chuyến thăm của Thủ tướng Narendra Modi tới quốc đảo này.

Động thái thúc đẩy hợp tác phát triển hạ tầng năng lượng này được đánh giá là một sự thay đổi lớn trong chính sách của Sri Lanka, vì đảng cánh tả Janatha Vimukthi Peramuna (JVP), thành phần chính của đảng cầm quyền Quyền lực Nhân dân Quốc gia (NPP), từ lâu đã phản đối sự tham gia của Ấn Độ vào các dự án năng lượng chiến lược. Sự thay đổi này phản ánh cách tiếp cận linh hoạt hơn trong bối cảnh áp lực an ninh năng lượng ngày càng gia tăng.

Sau khi ký kết biên bản ghi nhớ, ba bên đã gặp nhau lần thứ nhất, trong đó Sri Lanka đã đưa ra một bản đề xuất ý tưởng để hai đối tác còn lại phản hồi. Theo Bộ trưởng Ngoại giao Vijitha Herath, các vấn đề kỹ thuật hiện đang được Bộ Năng lượng giải quyết. Sau khi hoàn tất, một quy trình đấu thầu quốc tế sẽ được khởi xướng để thu hút các nhà đầu tư.

Trong hơn bốn thập kỷ qua, kể từ Hiệp định Ấn Độ - Sri Lanka năm 1987, New Delhi đã nhiều lần đàm phán về việc phát triển lại các kho chứa dầu có vị trí chiến lược với các Chính phủ khác nhau ở Colombo nhưng dự án này hầu như không có tiến triển nào ngoài các thỏa thuận ban đầu. Tuy nhiên, khi cuộc khủng hoảng năng lượng đang đe dọa làm gián đoạn nghiêm trọng chuỗi cung ứng và nền kinh tế toàn cầu như hiện nay đã đưa dự án từng gây tranh cãi này trở lại làm tâm điểm chú ý. Bên cạnh đó, Sri Lanka cũng cần kiểm soát chặt chẽ dự án hợp tác năng lượng với các đối tác để duy trì quyền tự chủ về chính sách, đảm bảo tiếp cận được với công nghệ và tài chính, đồng thời, cân bằng với lợi ích địa chính trị của các quốc gia lớn như Ấn Độ.

Hơn nữa, Sri Lanka vốn sở hữu tiềm năng lớn về năng lượng tái tạo như năng lượng mặt trời, gió và thủy điện, nên việc Sri Lanka cân nhắc chuyển dịch năng lượng từ nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng tái tạo trong tương lai cũng là giải pháp tối ưu cho tình trạng khủng hoảng năng lượng này. Đây được xem là định hướng chiến lược dài hạn, góp phần nâng cao tính bền vững và khả năng chống chịu của hệ thống năng lượng quốc gia trước các cú sốc từ bên ngoài.

Tài liệu tham khảo

1. Groundviews. (2026).Why Distant Wars Matter for Sri Lanka’s Energy Future.https://groundviews.org/2026/03/16/why-distant-wars-matter-for-sri-lankan-energy-future/.

2. Hannah Ellis-Petersen. (2026).Sri Lanka brings in four-day week to eke out stocks of oil and gas hit by Iran war.https://www.theguardian.com/world/2026/mar/16/sri-lanka-four-day-week-oil-and-gas-iran-war.

3. TOI. (2026).Sri Lanka increases fuel prices around 25% as Middle East tensions disrupt global oil supplies.https://timesofindia.indiatimes.com/business/international-business/sri-lanka-increases-fuel-prices-sharply-as-middle-east-tensions-disrupt-global-oil-supplies/articleshow/129733613.cms.

4. Meera Srinivasan. (2026).Sri Lanka looks to India-backed Trincomalee project amid energy crisis.https://www.thehindu.com/news/international/sri-lanka-looks-to-india-backed-trincomalee-project-amid-energy-crisis/article70769118.ece.

ThS. Nguyễn Ngọc Mai

Phòng nghiên cứu Nam Á (DSAS)

Viện nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi